Strona główna / Aktualności / Niepełnosprawni na rynku pracy

Niepełnosprawni na rynku pracy

Podstawowym źródłem problemów osób niepełnosprawnych na rynku pracy w Polsce wydają się być bariery edukacyjne i niski poziom wykształcenia. Niepełnosprawni nadal mają gorszy dostęp do edukacji, szczególnie edukacji wyższej, w porównaniu do ludzi sprawnych i w efekcie słabszy dostęp do rynku pracy. Prawie 50 % osób niepełnosprawnych posiada najwyżej wykształcenie podstawowe a liczba niepełnosprawnych kończących studia wyższe nie przekracza kilku procent.Bariery edukacyjne to nie jedyna przyczyna, dla której wciąż niewielka liczba pracodawców w Polsce oferuje zatrudnienie osobom niepełnosprawnym. Inne bariery niż poziom wykształcenia i umiejętności (z punktu widzenia pracodawców) to postrzeganie niepełnosprawnych jako niewydajnych pracowników, przysparzających kłopotów, niekonkurencyjnych w stosunku do osób sprawnych. Przeszkodą w zatrudnieniu są trudności na jakie napotykają pracodawcy na drodze do uzyskania dofinansowania do tworzonego miejsca pracy, mała elastyczność form tego dofinansowania versus rodzaj niepełnosprawności pracownika. Brakuje także powszechnej mody na zatrudnianie niepełnosprawnych.

Innym problemem związanym bezpośrednio z zatrudnieniem niepełnosprawnych jest istniejący w Polsce system prawny, regulujący sytuację osób niepełnosprawnych.System ten zamiast motywować niepełnosprawnych do podejmowania pracy na otwartym rynku, pogłębia ich bierność i wyizolowanie społeczne. System orzecznictwa nadaje niepełnosprawnym etykietki w rodzaju„całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, co powoduje liczne nieporozumienia dotyczące tego, czy w ogóle wolno osobie z takim orzeczeniem pracować oraz pogłębia poczucie nieprzydatności u osób niepełnosprawnych. Z drugiej strony w Polsce istnieje duża liczba ludzi niepełnosprawnych z tzw. trzecią grupą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i są to głównie osoby „uciekające”przed bezrobociem w rentę.

Podsumowując powyższe rozważania, należałoby zarekomendować pewne zmiany o charakterze regulacyjnym i systemowym, które mogłyby sprzyjać lepszemu wykorzystaniu kompetencji organizacji pozarządowych, a przez to większemu uczestnictwu niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy.

W obszarze edukacji jest niezbędne wypracowanie zmian regulacyjnych na poziomie programu działania Ministerstwa Edukacji, mając na celu wsparcie osób niepełnosprawnych w dostępie do edukacji wyższej i wykorzystanie kompetencji trzeciego sektora. Proces ten powinien obejmować planową, uregulowaną odpowiednimi rozporządzeniami współpracę z organizacjami pozarządowymi, świetnie przygotowanymi do świadczenia usług w obszarze edukacji zawodowej osób niepełnosprawnych.W odniesieniu do pracodawców jest rekomendowane uzupełnienie podejścia opartego na opłatach karnych za niezatrudnianie, poprzez działania na rzecz zachęt do zatrudniania osób niepełnosprawnych, ułatwiania uzyskania dofinansowania przez pracodawców, tworzenia miejsc pracy, informowania o korzyściach z zatrudnienia niepełnosprawnych.

Odnośnie uregulowań prawnych dotyczących sytuacji osób niepełnosprawnych, jak zauważają autorzy raportu przygotowanego przez Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju (2004), polskie przepisy nie zajmują się w dostateczny stopniu problemem motywacji niepełnosprawnych do pracy. Nie ma przecież żadnego obowiązku aktywizacji zawodowej tych osób, który warunkowałby, np. przyznanie renty. Ponadto w polskich warunkach funkcję wynagrodzenie za pracę osoby niepełnosprawnej spełnia renta. Motywacja do pracy związana jest bardziej z potrzebami integracji społecznej, czy samorealizacji niż z potrzebą zarobkowania. De facto, motywacja osoby niepełnosprawnej może zwiększyć się albo w sytuacji ograniczenia dostępu do renty, albo zmniejszenia jej znaczenia w relacji do wynagrodzenia, bądź też w sytuacji powiązania warunków do uzyskania renty z zobowiązaniem do rehabilitacji oraz aktywności zawodowej.

Wszystkie regulacje adresowane do osób niepełnosprawnych wymagają znacznie bardziej precyzyjnego oraz wystandaryzowanego definiowania niepełnosprawności. Potrzebny jest również jednolity, przejrzysty system orzecznictwa, zamiast podwójnego, niezrozumiałego zarówno dla samych niepełnosprawnych, jak i dla osób pracujących na ich rzecz. Można przecież wyobrazić sobie uproszczone orzekanie tylko stopnia niepełnosprawności z prawem do renty, bądź bez takiego prawa. Standaryzacja orzecznictwa powinna iść w parze z pewną elastycznością w podejściu. Przy założeniu,że powstanie zobowiązanie do rehabilitacji, można mieć nadzieję, że osoby niepełnosprawne będą odzyskiwać zdolność do pracy i wówczas byłyby gotowe do wejścia na rynek pracy. Musiałyby mieć bodźce do rezygnacji z renty oraz podjęcia pracy. Jeśli renta byłaby zastąpiona świadczeniem rehabilitacyjnym, to elastyczne podejście byłoby znacznie prostsze. Podsumowując,należałoby wypracować system w większym stopniu motywujący do podjęcia pracy poprzez bardziej elastyczne podejście do wypłacania świadczeń rentowych i zmienioną nomenklaturę orzecznictwa, a w efekcie zastąpienie modelu wykluczenia osób niepełnosprawnych,opartego na dostrzeganiu jedynie deficytów osoby niepełnosprawnej, na model aktywizujący.

Data publikacji: 2010-07-22

Powrót

1